Oorlog in Iran, stijgende kosten en contracten onder druk: welke opties heeft uw onderneming?
De aanhoudende geopolitieke spanningen rond Iran laten zich steeds nadrukkelijker voelen in de economie. Schommelende energieprijzen, onzekerheid over internationale transportcorridors en verstoorde aanvoerketens zetten ondernemingen onder zware druk. Ook Belgische bedrijven worden geconfronteerd met plots stijgende kosten en onzekere leveringsvoorwaarden. In deze nieuwsbrief staan we stil bij de vraag welke juridische speelruimte het contractenrecht vandaag biedt wanneer onvoorziene omstandigheden de uitvoering van overeenkomsten fundamenteel onder druk zetten.
De recente escalatie van het gewapend conflict rond Iran, met onder meer militaire acties, onzekerheid over de Straat van Hormuz en sterk schommelende energie- en grondstoffenprijzen, heeft opnieuw grote gevolgen voor ondernemingen wereldwijd. Ook Belgische bedrijven ondervinden hiervan de impact, onder meer via:
- abrupt stijgende energie- en transportkosten,
- vertragingen of onderbrekingen in aanvoerketens,
- onzekerheid over levertermijnen en prijzen van grondstoffen.
Voor veel ondernemingen rijst dan ook de vraag: moeten contracten in deze omstandigheden onverkort worden uitgevoerd, of is aanpassing mogelijk?
Het basisprincipe blijft dat contracten moeten worden nagekomen, zelfs wanneer uitvoering duurder of economisch minder interessant wordt. Dit uitgangspunt is expliciet opgenomen in boek 5 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek, maar sinds 1 januari 2023 bestaat er een belangrijke wettelijke uitzondering die voor ondernemingen bijzonder relevant is in de huidige context.
De wetgever heeft namelijk de imprevisieleer ingevoerd. Dit laat toe een overeenkomst te heronderhandelen wanneer onvoorziene en ingrijpende omstandigheden de uitvoering buitensporig bezwarend maken.
De huidige oorlogssituatie rond Iran gaat gepaard met:
- verstoringen van maritiem transport via de Straat van Hormuz,
- hoge olie- en gasprijzen,
- stijgende prijzen van grondstoffen.
Dergelijke factoren kunnen in bepaalde gevallen voldoen aan de voorwaarden van imprevisie. Deze leer geldt enkel voor overeenkomsten gesloten vanaf 1 januari 2023. Voor oudere contracten blijft men aangewezen op meer klassieke en striktere rechtsfiguren.
Concreet is nu in de wet voorzien dat een contractspartij een heronderhandelingsverzoek kan overmaken aan zijn of haar contractuele wederpartij indien
- de gewijzigde omstandigheden de uitvoering van de overeenkomst buitensporig zwaar maken;
- deze omstandigheden onvoorzienbaar waren bij contractsluiting;
- ze niet te wijten zijn aan de onderneming zelf;
- het risico niet contractueel werd aanvaard;
- en de imprevisieregeling niet werd uitgesloten in het contract.
Indien aan de voorwaarden is voldaan, zijn partijen verplicht om te goeder trouw te heronderhandelen. Tijdens deze periode blijft het contract wel uitvoerbaar aan de oorspronkelijke voorwaarden.
Mislukken de onderhandelingen, dan kan de rechtbank:
- het contract aanpassen aan wat ondernemende partijen redelijkerwijs zouden hebben voorzien, of
- het geheel of gedeeltelijk beëindigen.
De behandeling gebeurt via een versnelde procedure, wat belangrijk is in snel evoluerende marktomstandigheden.
Wat betekent dit concreet voor uw onderneming?
In de huidige geopolitieke context is het voor ondernemingen aangewezen om:
- lopende contracten te laten analyseren op imprevisie-, prijsherzienings- en overmachtsclausules;
- toekomstige contracten bewust op te stellen en risico’s expliciet toe te wijzen;
- snel te handelen bij ingrijpende kostenstijgingen om rechten niet te verliezen.
Heeft uw onderneming vragen over een lopend contract of ondervindt u ernstige gevolgen van de huidige marktverstoring? Wij staan klaar voor gericht juridisch advies.